در زمستان درجهء حرارت به زير صفر نيز مىرسد . در اين ناحيه هر جا كه واحه‌اى است ، نخلهاى خرما نيز هست . در جاهايى كه آبيارى مىشود ، غلات كشت و بهره‌بردارى مىشود . گياهان فزّان از نوع گياهان صحرايى است ، ولى بايد گفت كه قسمت اعظم فزّان بيابان لخت و برهنه است . در واحه‌هاى غير مسكونى ، غزال و بز صحرايى به تعداد كم و در شمال فزّان ، شتر و بز و علاوه بر اينها شغال و كفتار وجود دارد . از پرندگانى كه در فزّان پيدا مىشوند ، بايد از شترمرغ ، كركس ، چلچله ، قوش و كلاغ سياه نام برد . « 1 » فزّان غير از خرما كه به طرابلس صادر مىكند ، مقدار كمى نفت دارد كه امتياز استخراج آن در دست كمپانيهاى انگليس ، فرانسه و امريكاست . فزّان در سال 19 ق . م ضميمهء امپراتورى روم شد نام آن فازانيا « 2 » بود . نام فزّان از همين اسم گرفته شده است . پس از حملهء واندالها ، فزّان دوباره استقلال خود را بازيافت و سلسلهء برنا « 3 » در آن به حكومت پرداخت . مردم فزّان در حكومت سلسلهء برنا مسيحى شدند ؛ ولى در سال 46 ق / 666 م كه فزّان به تسخير و تصرف اعراب درآمد مسيحيت از آنجا رخت بربست . « 4 » به نوشتهء ابن عبد الحكم : هنگامى كه عقبة بن نافع به افريقيه آمد ، از مردم سراغ شهرى را گرفت ، به او گفتند ، شهر جرمه ( شهر آنجاست ) و آن فزّان بزرگ بود . پس از هشت شبانه‌روز راه ، از ودّان به آنجا رفت ؛ چون به آن شهر نزديك شد ، كسانى را فرستاد تا مردم آنجا را به اسلام دعوت كنند و مردم اجابت كردند . عقبه در 6 ميلى شهر فرود آمد ؛ پادشاه آن شهر به سوى عقبه رفت و سرانجام ، ميانشان صلح شد و عقبه به مشرق بازگشت . « 5 » يعقوبى مىنويسد : مردم فزّان مردمى به هم آميخته‌اند و رئيسى دارند كه از وى فرمان مىبرند ؛ و فزّان سرزمينى وسيع و شهرى باعظمت است . ميان آنان و قبيلهء مزاتهء بربر پيوسته جنگ است . « 6 » ادريسى در قرن ششم هجرى مىنويسد : سرزمين فزّان مجاور سرزمين زغاوه قرار دارد و در آن ، شهر جرمه ( فزّان ) و شهرهاى تساوه و

--> ( 1 ) . جغرافياى ممالك اسلامى قاره افريقا ، سودان ؛ ص 45 ، 47 . ( 2 ) . Phazania ( 3 ) . Berauna ( 4 ) . همان ؛ ص 52 - 53 . ( 5 ) . فتوح مصر و اخبارها ؛ ص 330 . ( 6 ) . البلدان ؛ ص 124 - 125 .